Nadir Toprak Elementleri (NTE) konulu makale serimizde önce Türkiye’yi “Sömürge Madenciliği” koşullarına nasıl getirildiğini anlatıldı. Ardından NTE’lerin madenciliğinde kullanılacak süper aşındırıcı asitleri, bunlarla kirletilerek atık durumuna getirilecek milyonlarca ton toprak ve sudan bahsedildi. NTE’lerle birlikte nükleer toryum da çıkacak. 

Tokamak Santrallerde Nükleer Füzyon
Makalemize başlamadan önce söyleyelim. Gelecekte belki de en temiz enerji, hiçbir radyoaktif atığı olmayan nükleer atomik birleşme “füzyon” ile elde edilecek. Günümüzdeki nükleer santraller “fisyon”, atomik parçalanma enerjisiyle çalışır. Radyasyon ortaya çıkar ve yüzbinlerce yıl ölüm saçacak radyoaktif atıklar üretir. Reaktörlerde aşırı ısı denetlenemediğinde Çernobil ve Fukişima’da olduğu gibi patlar, etrafındaki her şeyi insanı bile radyoaktif atığa dönüştürür. Füzyon konusunu daha sonraki bir makaleye bırakıp toryum ve NTE’lere geri dönelim.

NTE’lerle Birlikte Çıkan Herşeyde Toryum Kaynaklı Radyoaktivite
Türkiye’deki NTE’leri medyada tartışılırken üzerinde durulmayan konu, Beylikova ve Sivrihisar’daki yatakların aynı zamanda radyoaktif toryum yatakları olmasıdır. Burada 350 bin ton toryum, az miktarda uranyum olduğu uzun zamandır biliniyor. Maden alanına Türkiye Atom Enerji Kurumu izni ile girilebiliyor. Dolayısıyla üretilecek NTE’ler yoğun radyoaktif kirlilik taşıyacaktır.

Türkiye Genelinde Radyoaktivite Artışı
Maden tam kapasite işletildiğinde üretilecek yılda 570 bin ton NTE ile birlikte, milyonlarca ton moloz, pasa ve yığın liçi atık çamurlarında son derece zehirli toksik kirlilikle birlikte, ölümcül etkisi milyonlarca yıl sürecek toryum kaynaklı radyasyon da yeryüzüne çıkartılmış olacak.

Solunduğunda bile ciddi radyoaktif etki yaratan toryum, çevre sağlığında olduğu kadar çalışan sağlığı için de son derece tehlikelidir. Türkiye’nin geneli için bir radyoaktivite artışına neden olacağı öngörülebilir.

Çin, Toryum Reaktörü Neden Çölde Kurdu?
NTE’lerle birlikte radyoaktif toryum’da üretilip Türkiye’de depolanacağı söyleniyor. Depolanan toryum nerede kullanılacak? Dünyada 440 nükleer santralin tamamında uranyum kullanıyor. Yalnızca Çin’de 16 yıllık denemenin ürünü 2 MW 2023’te işletme ruhsatı verilen nükleer toryum yakıtlı ergimiş tuz reaktörü var.

Ama nerede? Lütfen dikkat edin! Çin, ilk radyoaktif Torum Reaktörüne 1 milyon 300 bin km2’lik yüz ölçümüyle Türkiye’nin neredeyse 2 katı büyüklüğünde olan Gobi çölünde deneme amaçlı izin verdi. Çölde 10 MW ikinci toryum yakıtlı nükleer reaktörünü 2030’a tamamlanacağı söyleniyor.

ABD ile Nükleer İşbirliği Anlaşması ve Toryum
Tam bu noktada, ABD görüşmelerinde nükleer enerji işbirliği anlaşması imzalandığını anımsayalım. Nükleer işbirliğinin altında Türkiye’ye toryum nükleer santralleri konusu yatıyor olmasın? Bunun sinyalleri, NTE’lerin çıkartılmasına yönelik ilk görüşmelerin, toryum reaktörü deneyi yapan Çin ile başlatılmasında yatıyor. Ancak Çin’in NTE saflaştırma teknolojisini ülke dışına çıkarmak istemesi, dümenin ABD’ye çevrilmesine yol açtı. Ancak ABD’nin toryum konusunda deneyimi neredeyse hiç yok.

Pembe Gözlük Ardında Toryum
Toryum konusunu araştırdığımda çeşitli bilgilere ulaştım. Toryum reaktörü deniyor, gerçekte buna uranyum reaktörü demek yanlış olmaz. Toryum, fisyon yani çekirdek parçalanması yapabilen bir madde değil. Bu nedenle toryum reaktör içinde bir dizi işlemden sonra uranyuma dönüştürülüyor.

Çin, birkaç gün önce Gobi Çölündeki 2 MW deneysel reaktöründe dünyada ilk kez toryumdan uranyuma yakıt döngüsünü kurduklarını açıkladı.  Demek ki gerçekte toryum reaktörleri de toryumdan dönüştürülmüş uranyum kullanacak. Yakıt dönüştürülmüş olsa da yakıt aslında uranyum. Tehlike aynı boyutta ancak araştırmalarımda toryum+uranyum reaktörlerini şirin ve güvenli göstermek için algı oluşturulmaya çalışıldığı ayrımına vardım.

Toryum’da Çelişkiler Bitmiyor
4. Nesil nükleer reaktör olarak tanıtılan Ergimiş Tuz Reaktörü, toryum için en uygun reaktörmüş. Toryum’un, uranyuma göre enerji verimliliği %45 daha fazlaymış. Toryum reaktörde ortaya çıkan nükleer atık, uranyuma göre 248 kat az olacakmış. Şimdi soralım; toryum, reaktörde uranyuma dönüştürülüp bunun üzerinden enerji üretiliyorsa nasıl olurda uranyum reaktörlere göre iki kat fazla enerji üretip, 248 kat az nükleer atık çıkarıyor?

Hepsi çelişkili olsa da toryum reaktörlerine övgüler bitmiyor. Bir kaza olsa bile güvenlik sistemleri kendini kapatır asla radyasyon çıkışına izin vermezmiş ama her nasıl oluyorsa bu tür reaktörlerin en büyük sorunu borularda oluşan yoğun korozyonmuş. Toryumdan atom bombası yapılamazmış ama toryum, uranyum-233’e dönüştürüldüğünde, doğrudan nükleer silahlarda kullanılabilirmiş.

Toryum Reaktörleri de Radyasyon Yayar
Baktığınızda övgüde pembe gözlükleri çıkarmak istemediklerini göreceksiniz. Yalnız tek bir yerde şöyle küçük bir not buldum; “Reaktörün yakın çevresine fazla radyasyon yayması, toryum ergimiş tuz reaktörlerinde çalışmaları zorlaştırdığından, ilgili önlemlerin alınması gerekiyor” deniyor. İşte ağızlarındaki baklayı çıkardıkları yer burası.

Her Fabrikaya Bir Nükleer Bomba
En tehlikeli olan şimdi geliyor. 3 m yüksekliğinde 2,5 m genişliğinde küçük toryum reaktörleri fabrikalarda ve gemilerde kullanılabilecekmiş. Evet, yanlış okumadınız. Nükleer reaktörleri her yere yaymak istiyorlar. Kapitalizm, kendisiyle birlikte tüm yaşamı öylesine büyük yıkıma uğratarak ilerliyor ki,  yirmi yıl içinde her fabrikanın kendi nükleer reaktörü olacak projeleri şimdiden tasarlamaktan çekinmiyor.

Toryum Çılgınlığına Adım Adım
Türkiye’de toryum yakıtlı nükleer santral çılgınlığına girecek gibi duruyor. Toryuma dayalı Milli Nükleer Reaktör Projesi TÜBİTAK MAM (Marmara Araştırma Merkezi) öncülüğünde başlatıldı. Kurum, erimiş tuz reaktörü kurma yolunda faaliyetlerine devam ediyor.  Devletin resmi Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu, “Cumhurbaşkanlığı Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu’na bağlı Ulusal Ergimiş Tuz Reaktörü Yol Haritası Çalışma Grubu olarak ulusal düzeyde yol haritamızı da çıkardık. 10 yıllık bir plan ortaya koyduk. İki rektör konseptimiz var; Biri 30 megavatlık diğeri ise 300 megavatlık bir reaktör” olduğunu açıkladı.

Nükleer Kıyamet
Sonuçta şunu net olarak görebiliyoruz. NTE üretiminde ortaya çıkacak milyonlarca ton güçlü asitlerle kirletilmiş toprak ve suda toryum kaynaklı radyasyon ve kurulacak toryum reaktörleriyle birlikte nükleer bir kıyamete doğru sürükleniyoruz. Bu sürüklemeyi iktidardaki AKP yapıyorsa da muhalefet partileri de NTE’leri ve toryum biz çıkartalım derdine düşmüş durumda. Oysa hem NTE’ler hem de toryum çıkarılmaktansa toprak altında kaldığı durumda halk olarak çok daha temiz ve sağlıklı bir gelecek sunuyor.

Asıl Sorun Gelecekte Ödenecek Bedel
Nükleer enerji üretiminde kaza riski, hiçbir zaman sıfır olmayacak. İnsan hata yapar. Anlaşılması gereken, nükleer fisyon tesislerindeki hataların geniş bir alandaki canlı yaşamını tehdit eder duruma gelmesinin, bir kez daha önleneceği garantisinin olmamasıdır. Asıl sorun, yaşadığımız sakin ortam için, insanlığın gelecekte ödemeye hazır olduğu bedel. Biz halk olarak eninde sonunda mutlaka ödenecek bu bedeli istemiyoruz.