İki haftalık küresel gösteri geçen hafta sona erdi. 196 ülke temsilcisi Brezilya’da toplandı. COP (Conference Of Parties), Taraftarlar Konferansı olarak adlandırılan bu toplantılarda, katılımcılar iklim krizine çözüm arıyormuş gibi gözüktüler! COP toplantıları, Birleşmiş Milletler (BM) öncülüğünde yapılıyor. Bu yıl 30’uncusu düzenleniyor olsa da dünya genelinde iklim krizine neden olan karbondioksit ve ortalama sıcaklıktaki artış durdurulamadı.

İklim Krizi, Kapitalizmin Eseridir
Nasıl önlensin ki? Karşımızda sürekli büyümek zorunda olan, büyüyemediğinde yani şirketler mal ve hizmet satışları istenilen oranda arttıramadığında krize giren vahşi bir sistem, kapitalizm var. Büyümenin her adımı, hammadde ve enerji gereksinimini arttırıyor. Büyüme, daha çok doğal alan işgali ve daha çok kirletme sonucunda havaya daha çok karbondioksit salımı anlamına geliyor. Böylelikle devletler, COP görüşmelerinde birkaç beden küçük bir giysiyi sürekli büyüyen bir yapıya giydirmeye çalışıyor. Bu durum, ameliyat gerektiren bir hastayı ağrı kesici ile tedavi etmeye benzer. Dünyamızı bir hastaya benzetirsek, ameliyat edilip çıkartılması, yok edilmesi gerekenin kapitalizmdir.

Fosil Yakıtları Terk, Yeterli Değil
İklim krizine yönelik çözüm önerilerine bakarsanız, kömürden çıkış, orman ve sulak alanların korunarak çözüm olacağı anlatırlar. Bunlar doğrudur ancak yeterli değildir. Kapitalizmin o sürekli büyüme gereksinimi oldukça daha çok enerji, daha çok hammadde ne kadar karşılanabilir? Sonuç ortada, başarılamıyor! Şirketler büyüdükçe, yeni şirketler açıldıkça, satışlar arttıkça dünya ısınmaya, havada karbondioksit artmaya devam ediyor.

OECD İçinde Türkiye’nin Utanç Karnesi
Tam da bu noktada hakkını vermeden geçmeyelim. Kapitalizm doğuş yeri İngiltere, son kömürlü termik santralini geçen yıl kapattı. Yalnızca İngiltere değil OECD içindeki tüm ülkeler geçtiğimiz 20 yılda kömür kullanımını belirgin oranda azalttı. Türkiye ise OECD ülkeleri içinde tek başına hala yeni termik santraller açmayı, olanları beslemek için Akbelen’de olduğu gibi iklim krizini önlemede birincil varlık olan ormanları yok etmeyi sürdüren bir utancı sergiliyor.

AKP için bu utanç ta yetmedi. Devletin özel koruması altındaki milli park, tabiat parkı, sulak alan, muhafaza ormanlarını Temmuz 2025’te maden ve enerji yatırımlarına açtı. Bunların ÇED (Çevre Etki Değerlendirme) dosyalarının hazırlanmasında yeni kolaylıklar getirdi. Şirketlerin zeytinliklere, mülklerimize çökecek yetkiler verdi. Böylelikle kanunlar açısından asil olan yurttaşlar, Bakanlıklar yani devlet kapitalizmin kulu, kölesi durumuna düşürüldü. Bunları önceki makalelerimde anlattım.

İklim Krizi Derinleşiyor
Son 10 yıl, her biri, bir öncekinden daha sıcak yıl olarak tarihe geçti. İklim krizinin etkisiyle susuzluk, kuraklık, sel, kasırga, hortum felaketlerinin sayısı arttı ve yaygınlaştı. Türkiye’de dereler kurudu zaten, şimdi barajlar, göller kururken, Arabistan çöllerine dolu yağdı. Hem de öyle birkaç serpintiyle geçen bir yağış değil. Çöllerde tuhaf dolu selleri oluştu. Orman yangınları arttı. Atmosferdeki Isı adası kentleri kavurdu. Sıcak çarpmasından yüzlerce insan öldü.

Küresel Şov COP
Tüm bunlara çözüm bulmak için dünya ülkelerinin çoğunluğunda halkın seçtiği hükümetlerin atadığı temsilciler, BM COP toplantılarına katılıyor. İklim krizindeki derinleşmenin havada karbondioksit artışına bağlı olduğunu, fosil yatkılardan çıkış takvimi uygulanması gerektiğini artık herkes biliyor. Orman varlığını korumak ve arttırmak ise tam tersi iklim krizini azaltan olumlu yönde etkiye sahip.

Bunları herkes biliyor ancak bu iki temel konu, fosil yakıtlardan çıkış takvimi ve ormanları koruma önceliği her nasılsa geçen hafta sona eren COP30 görüşmeleri gündeminde yoktu. Her ikisi de gündeme sonrada geldi ama özellikle Suudi Arabistan, Rusya ve Çin gibi ülkelerin direnişiyle sonuç metnine eklenemedi. Aynı biçimde Amazon ormanlarını barındıran Brezilya’nın ormanları koruma sözleşmesi sonuç metne giremedi.

Dünya Kavrulurken COP Kapitalizm Çıkarları İçin Kurgulandı!
Bunun temel nedeni, sonuç metninin tüm ülkelerin ortak onayı ile çıkıyor oluşudur. Metnin bir yerindeki ifadeye bir ülke bile itiraz etse o düzeltilmeden sonuç metin yayınlanamıyor. Bu da COP’un kurgulanışındaki hatayı ortaya çıkartıyor.

BM baştan beri iklim görüşmeleri hep konferans olarak yürüttü. Oysa BM’nin en etkili organı Güvenlik Konseyi’nin kararları belirleyicidir ve tüm dünya ülkeleri uymak zorundadır. Kararlar, 5 sürekli ve iki yıl arayla değişen 10 geçici ülkenin %60 oy çokluğuyla alınır. Ancak Güvenlik Konseyinde 5 sürekli üye ülkenin antidemokratik biçimde veto hakkı vardır.

İklim Krizi, Küresel Güvenlik Sorunudur
İklim krizi yaşadığımız en önemli güvenlik sorunudur. BM etkili kararlar alacak nitelikte, örneğin BM İklim Konseyi gibi bir örgütlenme içinde hiç olmadı. Böylelikle COP görüşmelerinde alınan kararların bir bağlayıcılığı ve yaptırımdan yoksun kaldı. Bununla birlikte BM çok sayıda uluslar arası sözleşmede olduğu gibi iklim krizi ile mücadele için 1997 Kyoto ve 2015 Paris Protokolleri imzalandı. Ancak bunlar da yaptırıcı nitelikten yoksundu.

Vandallar İktidarda
Çin’den sonra dünyanın en büyük karbondioksit salımı yapan ülkesi ABD’de, Trump yönetiminin iş başına gelmesinden sonra COP’tan çekildi. Brezilya’da düzenlenen COP30 böylesine büyük bir eksiklikle yürütüldü.

BM Güvenlik Konseyi var da BM İklim Konseyi neden YOK?
COP konferans olarak değil de neden yaptırım gücü olan konsey olarak yürütülmüyor. Her ülkenin eşit oy hakkı olduğu hiçbir ülkenin veto yetkisi olmadığı bir BM İklim Konseyi gibi örgütlenseydi, alınan kararların belirgin yaptırıcılığı olurdu.

Örneğin Brezilya’daki son COP30’a katılmayan ABD’ye karşı diğer ülkeler ABD dolarını rezerv para niteliğini askıya alabilirlerdi. Ya da COP30’da olduğu gibi petrol ihraç eden ülkelerin fosil yakıtlarından çıkış takvimini engelleyen girişimleri önlenebilirdi. İklim krizini önlemek için alınan kararlara uymayan ülkeler için ekonomik yaptırımlar uygulanabilirdi.

İnsanla Birlikte Tüm Canlıların Yok Oluşu Pahasına
 Peki neden böyle? BM, yerel askeri güvenlik sorunlarını BM Güvenlik Konseyi aracılığıyla yaptırıcı önlemler alınırken, küresel olarak tüm gezegenin güvenliğimizi tehdit eden iklim krizine karşı neden yaptırım gereken önlemler alamıyor? Sorunun yanıtı yine kapitalist politikalarda gizli. Dünya, iklim krizinin yıkıcı etkisini yaşarken, kapitalizmin kulu kölesi olan dünya devletleri, dünya halklarının gözünün içine baka baka COP30’da da hiçbir şey yapmadı. Fosil yakıtlardan çıkış takvimi olmayan, ormanları korumayı önemsemeyen bir sonuç metnine imza attılar. Böylelikle küresel gösterinin bu yılki aşaması sona erdi.

Gerçek Çözümler Halkın Zirvesinde Ele Alındı
Ancak devletlerin bu kapitalist politikalarına direnen halklar, topluluklar, dernekler, yerel direnişler, tüm dünyadan binlerce aktivist alternatif COP zirvesi için Brezilya’daydı. Türkiye’den İklim Adaleti Koalisyonu üyesi arkadaşlarımızın da katıldığı halkların zirvesinde, yapılması gerekenlerin ortaya konduğu zirve olarak tarihe geçti. İklim konusunu işlemeye devam edeceğim.