Tarihi ipek yolu, Manas Destanı, Tanrı Dağları, Issık Göl, Cengiz Aytmatov.

"Seyyah olup şu alemi gezerim.

Bir dost bulamadım, gün akşam oldu.

Kendi efkarımca okur yazarım.

Bir dost bulamadım, gün akşam oldu.

Kul Himmet üstadım ummana dalam.

Gidenler gelmedi bir haber alam.

Abdal oldum, çullar giydim bir zaman.

Bir dost bulamadım gün akşam oldu. "

Anadolu halk ozanları sazları ve sözleri ile çağlar boyu inançlarını, kültürlerini günümüze taşımışlar.

Tengri inancının doğduğu ve yaşadığı topraklarda durum ne, ne kadar bize benziyorlar ya da biz onlara.. Gezelim, görelim. 

20 Eylül 2025 - Manas - KIRGIZİSTAN

İstanbul'dan saat 20:15 de başlayan yolculuk Manas havaalanında sabahın dördünde son buldu. Üç saat farkı ile gece gündüz karıştı. Hiç uyumadım, gündüz  ayakta uyumazsam iyidir. Kolay bir gün olmasını diliyorum.

Pasaport kuyruğunda kalabalıktan gözümüz korksa da, çabuk geçtik.

Yolculuk sırasında, uçakta  yanımda oturan Kırgız vatandaşı Cırgal ile sohbet ettim. Cırgal, Bişkek’de yaşıyor, inşaat işleri yapıyor. Oğlunu İngiltere'de üniversiteye yerleştirmiş, oradan dönüyor. Sovyet döneminden, Cengiz Aytmatov'dan, Kırgızistan'ın güzelliklerinden daldan dala atladık. "İki gün sonra oteline Kımız getireceğim" dedi. Kımız, sucuk, peynir, yoğurt, çay, Kırgız yemekleri konuştuk.

Manas havaalanı çıkışında rehberimiz Alper bizi bekliyordu. Dokuz kişilik ekibimiz lüks bir minibüse bindik. Çorbacı Sarya’ya geldik. Çay içiyoruz, çorbalarımızı bekliyoruz.

Uyku gözlerimizden akıyor. Cuma, cumartesi eğlence gecesiymiş. Sabahlara kadar eğlence devam edermiş.

Otele gidip yatmak istiyoruz, mümkün olmuyor. Odalar dolu, bütün oteller dolu.

Bu halimizle şehir turu yapmamız zor. Çorba içen bir kanepeye kıvrılıyor. İçinde iri mantılar bulunan çorba harika, sabah serinliğine ve yorgunluğumuza ilaç oluyor.  Alper aramaya devam ediyor. Sonunda başka bir otel buluyor. Hemen gidip yatıyoruz. Dört saat uyku planı yapıp, saat on ikide resepsiyonda buluşuyoruz.

Bişkek, kımız yapılan çömlek demek. Yedi milyon ülke nüfusunun bir buçuk milyona yakını burada yaşıyor. Kömür ve altınn madenleri var.

Bu nüfusa rağmen hava kirliliği Dünya ligi'nde. Dünya’nın en yeşil şehirlerinden olması ile tezat oluşturuyor. Trafik de öyle. Sovyetlerin şehir plancılığının örneklerinden. Geniş yollar, meydanlar, parklar, bahçeler çok güzel.

At ve kartal kırgızistan'da önemli figür. Duvar resimlerinde, heykellerde görülüyor.

At, otlarken seçici bir hayvan. Mevsimine göre yediği otlar sütün ve kımızın kalitesini artırıyor. At ile dost olsalar da etini yiyorlar. Bazı yemeklerin at etiyle yapılanını övüyorlar.

Parlamento binasının önündeki meydana gittik. Binanın çevresindeki yüksek duvarlar yakın dönemdeki halk ayaklanması sonucu kaldırılmış. Bir gecede devlet başkanı indirilmiş, cezaevindeki eski başkan göreve getirilmiş.

Kırgızistan'ın en büyük meydanı Ala Too, Başkanlık sarayı, Devrim ve Lenin anıtlarını, Cengiz Aytmatov heykelini, Zafer meydanı’nı dolaştık. Hoş pazarı gezdik.

Şehir gezisi sonrası akşam yemeği Navat Restaurant’da. Kırgız yerel lezettlerini tanıyacağız.

Bişkek'te geceleme Jannat hotel. Yemek sonrası yürüyerek otele geldik. Oteldeki düğün bile ilgimiizi çekemedi. Bir an önce yatıp, uyumak istiyoruz. Sabah kalkış 6:30, kahvaltı 7:00, 7:30, hareket. Yarın yaylalar ve Issık göl’deyiz.

21 Eylül 2025 - Bişkek - KIRGIZİSTAN

Taşkent - Bişkek - Almata yolundayız. Manas destanına göre Kırgızlar, Tengri dağlarını Kazaklara vermiş, karşılığında kırk yılkı at, kırk kız almışlar.

Kırgız, kırk boyun birleşmesi anlamını ifade eder.

İpek yolunda ilerliyoruz,solumuzdaki dağların arkası Kazakistan. Kırçın yaylası ve  Issık göle doğru gidiyoruz.

UNESCO'nun listesine giren tarihi İpek Yolu, doğal güzelliği, geçiş zorluğu ve benzer özellikleri dolayısıyla, koruma altına alınmıştır. Tengri dağlarının en yüksek noktası 7338 metreye kadar çıkıyor. Dağlar testere gibi sıradağlar. Dağların üzeri bembeyaz kar ile örtülü. Güneşe rağmen soğuğunu hissediyoruz.

Issık göl bin altı yüz metre yükseklikte, Peru'daki Titikaka gölü’nden sonra, Dünya’nın en büyük ikinci Gölü. Üçyüz elli metre derinliğinde, yetmiş kilometre genişliğinde, iki yüz otuz kilometre uzunluğunda, seksen üç ırmak bu göle akıyor, kapalı havza, tuzlu bir göl. Kışın donmadığı için Isıcak anlamında Issık göl demişler.

Bir hikayeye göre, eskiden göl yokmuş. Geniş verimli araziler varmış. Bu arazilerin bir ağası varmış, Bu bölgede çok güzel bir kız varmış. Ağa bu kızla evlenmek istemiş. Kızın başka sevgilisi varmış. Kız ağa ile evlenmemek için kendini öldürmüş. Bu yüzden, yerden sular fışkırmış göl oluşmuş. Kıza ağlayanların göz yaşlarından göl tuzlu olmuş.

Başka bir hikayede, köyün kadınları dağa odun toplamaya gitmişler. Onlar dağdayken büyük bir  deprem olmuş, döndüklerinde, köyün yerinde göl varmış. Köy yok olmuş, Yine kadınların gözyaşlarından göl tuzlu olmuş.

Başka bir varsayım, Cengiz Han'ın mezarının gölün altında olduğudur.

Yerel rehberimiz Bahtiyar'ın anlattığı son hikaye,

Ulan ve Santaş adlı iki genç aynı kızı sever. Savaşırlar, ikisinin orduları hızlıca hareket edince arkalarında toz duman olur. Genç kız ikisini de, bu toz duman içinde kaybedince, ağlar ve ıssık göl oluşur. Bu yüzden göl biraz tuzludur. Bu iki rüzgar hala daha devam etmektedir.

Göçebe oyunları festivali'nin yapıldığı hipodromun önünden geçtik. Kırgızların göçebe yaşamları gösterilerde anlatılıyor.

Bunlardan birisi kız isteme ritüeli.

Kızı istemeye evine gidilir. Kızın babası damat adayına, der ki, haydi, " Kız kovmak oynayın"

Kız bir ata biner, erkek başka bir ata. Kız kaçar, erkek kovalar. Erkeğin, atın üstünde kızı yakalayıp, öpmesi ile son bulur. Eğer erkek, kızı yakalayıp öpemezse, bu sefer kız erkeği kovalamaya başlar. Öpecek diye beklemeyin, kız kamçı ile erkeği dövmek için kovalamaya başlar. Kimse o erkeğin yerinde olmak istemez.

Issık göldeki tekne gezisinin ardından Kırçın yaylasına çıktık. Yol ve alt yapı çalışmaları nedeniyle yolculuk uzun sürdü.

Geleneksel oyunlar festivali'nin başladığı yer.

Karlı dağların hemen yanına çıktık. Coşkun akan suların başında piknik yaptık. At binme deneyimi yaşadık.

Kırçın yaylasına giderken büyük yazar Cengiz Aytmatov'un, Bir Yol Hikayesini yaşıyor gibi oldum. Türkiye de, Al yazmalım Selvi Boylum ismiyle filmi yapılan, filmdeki adıyla İlyas'ın kamyonu virajlardan savrularak geliyordu. Asya, tepeden sevdiklerinin yolunu gözlüyor, Cemşit ilmik ilmik, sabırla sevgiyi arıyordu. " Sevgi neydi? Sevgi, iyilikti, dostluktu, sevgi emekti."

Novel Hotel & Apartments Tatil köyünde geceledik. Yemeği otelde aldık. Tesis çok büyük. Yemekte bizden başka kimse yoktu. Belki odalarında yiyorlardır. Odalarda mutfak, buzdolabı herşey mevcut.

Göl manzaralı ve yürüyüş yolları, spor tesisleri  mevcut. Göl ve plaj hemen otelin önünde. Uzun tatil yapılabilecek şekilde geniş bir yerleşke.

Sabah kahvaltı dokuzda, hareket saati dokuz buçuk. Yarın balıklı göle gideceğiz. Termal göle girmeyi düşünüyorum.

Sabah dokuz da restoran açılmamış olduğunu gördük.

Sezon sonu çalışanlar işi ağırdan alıyorlar.

Sezon çok yoğun geçmiş. Arapların ilgi duyduğu bir bölge. Bizim karadeniz’e olduğu gibi.

Kahvaltıyı çok çabuk hazırlayıp, güzel yiyeceklerle kendilerini affettirdiler.

Geç kahvaltı nedeni ile balıklı göl ziyareti yalan oldu. Saat, gezi programında müzeler olduğu için önemli.

Günün ilk uğrağı, taş tarlasından ibaret açık hava müzesi. Petroglyphs Müzesi ( Taş bahçe), 42 hektar. Çizimlerin yaşı M.Ö. 2000 yılına kadar uzanıyor. Taşların üzerinde hayvan ve insan, av resimleri var.

Orta Asya nın en uzun ırmağı Çu bizi bırakmıyor, yol boyu bizimle oldu. Kazakistan'a doğru akışını bozmadan gidiyor.

Kırgızlarda yaş sormak ayıp. Giyim, kuşamlarından, anlayana  bilgi veriyorlar. Özellikle kalpak boyu, şekli ve renkleri yaş işaretleri.

Evlenecek erkeği, kalpak rengi ele veriyor.

Kızlar saçlarına kırk örgü yapmışsa evlenmek istiyordur.

At kesmek misafire verilen değeri belirtiyor,

Kırgızlar, Çarlığın son döneminde kırım ve sürgüne uğramışlar.

Çarlık her cephede savaşlar  içinde asker toplamaktadır. Kırgızlar asker vermeyince bir kısmını  öldürmüş, iki yüz bin kadar insanı Çin'e sürmüş.

Bugün ülkenin nüfusu yedi milyon, yarısı kadar da Çin de yaşıyor. Ülkemizin Van, Erciş ilçesinde de bir  Kırgız köyü vardır.

devam edecek...