İstanbul 9. İdare Mahkemesi, tutuklu bulunan ve yerine kayyım atanan Esenyurt Belediye Başkanı Ahmet Özer’in görevden uzaklaştırma ve kayyım atama işlemlerinin iptali istemiyle açtığı davada kararını verdi. Belediye Kanunu'nun ilgili maddesinin anayasaya aykırı olduğu kanısına varan mahkeme, Anayasa Mahkemesine (AYM) norm denetimi başvurusunda bulundu. Dava için uzman görüşü kaleme alan hukukçu Tolga Şirin, karar için "Kayyım atamaları için kökten çözümün habercisi" dedi.

AYM’nin düzenlemeyi iptal etmesi durumunda, belediye başkanlarının yerine kayyım atanması uygulaması son bulabileceği değerlendiriliyor. AYM kararlarının geriye yürümemesi kuralına rağmen, mahkemeler, devam eden davalarda iptal kararı doğrultusunda karar alarak, kayyım atama işlemlerini de iptal edebilecek.

"Kayyım düzenlemesi anayasaya aykırı"

İstanbul 9. İdare Mahkemesi, 2016’da olağanüstü hal (OHAL) döneminde 5393 sayılı Belediye Kanunu’na kararnameyle eklenen ve sonradan yasalaştırılan 45. maddenin ikinci fıkrasının anayasaya aykırı olduğu görüşüne vardı ve AYM'ye iptal başvurusu yaptı.

İptali talep edilen düzenleme şöyle:

“Belediye başkanı veya başkan vekili ya da meclis üyesinin terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçları sebebiyle görevden uzaklaştırılması veya tutuklanması ya da kamu hizmetinden yasaklanması veya başkanlık sıfatı veya meclis üyeliğinin sona ermesi hallerinde 46. maddedeki makamlarca belediye başkanı veya başkan vekili ya da meclis üyesi görevlendirilir…”

Kararda, Özer’in açtığı davanın AYM’nin başvuruyla ilgili kararı verdiği tarihe kadar bekletilmesine, 5 ay içinde karar çıkmaması durumunda mevcut kanun hükümleri çerçevesinde sonuçlandırılmasına da hükmedildi.

CHP Diyarbakır Milletvekili Sezgin Tanrıkulu da davaya dair kararı duyurduğu paylaşımında "Anayasa Mahkemesi başvurunun ulaşmasından itibaren 5 ay içerisinde kayyumla ilgili iptali görüşüp bir karar açıklayacak" dedi.

Şirin: Kökten çözümün habercisi

Kararı kamuoyuyla paylaşan hukukçu Prof. Dr. Tolga Şirin, yaptığı açıklamada, "Bu haber, tüm kayyım atamaları için kökten çözümün habercisidir" dedi. Şirin, şunları kaydetti:

“Cumhuriyet Halk Partisi'nin talebi üzerine 5393 sayılı Belediye Kanunu md. 45/2 ve 46'ncı maddelerinin Anayasa'ya aykırılığı konusunda uzman görüşü kaleme almıştım. İstanbul 9. İdare Mahkemesi, bu uzman görüşümüze koşut biçimde somut norm denetimi karar almış bulunuyor. Anayasa Mahkemesinin denetim sonucunda ilgili hükümleri iptal etmesi gerekir. Bu haber, tüm kayyım atamaları için kökten çözümün habercisidir."

Ersöz: Kayyımın dayanağı tamamen ortadan kalkacak

Konuyla ilgili bir değerlendirme de davayı açan avukatlardan Hüseyin Ersöz’den geldi. Ersöz, İstanbul 9. İdare Mahkemesinin verdiği kararın kayyım atamalarıyla ilgili yasal altyapıyı doğrudan ilgilendirdiğini belirterek şu açıklamayı yaptı:

"Bu karar, 'kayyım kararının iptali anlamına gelmemekle birlikte', kayyım atama kararına dayanak olan kanun maddesinin anayasaya aykırılığının incelenmesine olanak verecek bir sonuç doğurdu.

Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak somut norm denetiminde eğer anayasaya aykırılık tespit edilir ve Belediye Kanununun 46/2. maddesi iptal edilirse tartışmalı kayyım kararlarının dayanağı da tamamen ortadan kalkmış olacak.

Anayasa Mahkemesi tarafından verilecek karar, demokrasimiz yanında seçme ve seçilme hakkı ile merkezi-yerel yönetim ayrımı açısından da önem taşımakta…"

Mahkemenin kararı: Seçme ve seçilme hakkını anlamsız hale getiriyor

Mahkemenin kararında, "Yerelin kendi tercihleriyle oluşturduğu belediye cihazlarının (belediye meclisi - belediye encümeni ve ihtisas komisyonları vb.) görev ve yetki yönünden yoksun kılınması, anayasal koruma altında bulunan seçme ve seçilme hakkının mekan yansımasını engelleyecek olmasının yanı sıra seçme ve seçilme hakkının özüne dokunarak, bu hakların kullanılmasını anlamsız hale getireceği gibi, demokratik hukuk devleti algısını da (hem seçmenler, hem de seçilenler yönünden) psişik olarak temelsiz bırakacaktır. Dolayısıyla, madde metninde yer alan ve belediye cihazlarını görev ve yetkiden yoksun kılan yerelin kendi tercihleri dışındaki kişi ve/veya organlarca yönetilmesi sonucunu doğuran 5393 sayılı Beediye Kanunu'nun ilgili düzenlemesinin Anayasanın 2., 6., 11., 13., 67. ve 127. maddelerine aykırı olduğu değerlendirilmiştir" ifadeleri yer aldı.