Tosya İlçesi yakınlarında ÇED'siz maden sondajları yapan Kolin Holdinge (Koloğlu Holding) bağlı Hekimhan Madencilik tepkilerin ardından aylar sonra ÇED süreci başlattı. Şirketin Devrez Vadisi'nde aylar boyunca sürdürülen ÇED'siz maden arama faaliyetleri, bölge halkının kararlı direnişi ve basında çıkan haberlerin yarattığı kamuoyu baskısı sonucunda yeni bir evreye girdi. Şirket, artan tepkiler ve yasal engeller üzerine mart ayının sonunda Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecini başlatmak için başvuruda bulunarak Proje Tanıtım Dosyası'nı (PTD) Bakanlığa sundu.

Aylarca süren ÇED'siz ve izinsiz faaliyetler resmi belgelerde

Şirket, manganez ve bakır aramak için başlangıçta Kastamonu Valiliği'nden 2028 yılına kadar geçerli olan 46 noktalı bir "ÇED Muafiyeti" alarak sondaj faaliyetlerine başlamıştı. Ancak özellikle bölge sakinlerinden emekli öğretmen Emin Çelik'in CİMER üzerinden yaptığı ısrarlı başvurular sonucunda, Devlet Su İşleri (DSİ) 23. Bölge Müdürlüğü, yeraltı sularını kirletme riski taşıyan bu faaliyetler için "Herhangi bir ÇED görüşü verilmediğini" resmi bir yazıyla itiraf etti. Bu skandal durumun gazetemiz ve Çapeçevre Yaşam programımız tarafından gündeme taşınması, idarenin "sondaj için ÇED aranmaz" şeklindeki savunmasını ülke gündeminde büyük bir tartışmaya açtı.

Yöntem değişikliği şirketi ÇED sürecine mecbur bıraktı

Bölge halkı ve doğa hakkı savunucuları "Tosya pirinci tarihe karışmasın" diyerek maden faaliyetlerine itiraz ederken, Hekimhan şirketi maden arama projesini genişleterek yüzeyden kazı anlamına gelen "yarma" yöntemine dönüştürmek istedi. Bu yöntem değişikliğiyle beraber sahip olduğu mevcut ÇED muafiyeti tamamen ortadan kalktı. Pirinç tarlalarının tepeszindeki bu sondajların yerel ve ulusal basında genişçe konu olmasının da etkisi ve bu hukuki gerekliliğin birleşmesiyle köşeye sıkışan Hekimhan Madencilik, mart ayının sonunda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na başvurarak zorunlu ÇED sürecini başlattı.

Su kaynaklarına ve yerleşim yerlerine sıfır mesafe

Bakanlığa sunulan başvuru dosyasına göre; şirket 1325 hektarlık ruhsat sahası içinde yer alan 38,67 hektarlık alanda 45 sondaj kuyusu açmayı ve 7 ayrı noktada yarma yapmayı planlıyor. Projede, orman ve bitki örtüsünün temizleneceği açıkça belirtilirken, kesilecek ağaç sayısına ise yer verilmedi.

500 yıllık Tosya pirincine ağır metal ve zehir tehdidi

Yaklaşık 500 yıllık bir geçmişe sahip coğrafi işaretli Sarıkılçık Tosya pirinci, dağlardan eriyen kar sularıyla beslenen Devrez Çayı'nın suyuyla ve sürekli su içinde yetişen çok hassas bir bitki türü. Uzmanlar, dağın kayaçlarına müdahale edildiğinde açığa çıkacak manganez gibi ağır metallerin ve "Asit Maden Drenajı"nın suya karışması, doğrudan çeltik kökleri tarafından emilerek pirincin genetiğini bozacak ve ürünü zehirli hale getireceği uyarısında bulunuyorlar. Üstelik bu zehirlenme riski sadece Tosya'yı değil, Devrez Çayı'nın döküldüğü Kızılırmak aracılığıyla Kargı, Boyabat, Durağan ve Bafra ovalarına kadar uzanan 50 kilometreyi aşkın geniş bir tarım havzasını tehdit ediyor. Ayrıca Yukarı Berçin, Aşağı Berçin, Ermelik, Suluca ve Çifter köylerinin içme suyu kaynakları ile Tosya'daki tarım alanlarının ana su kaynağı olan Deringöz Havzası da proje alanı içinde kalarak büyük risk altında.

Maden sondaj faaliyetlerinin yerleşim yerlerine, su varlıklarına, alanın niteliğine ve bölgenin ekolojik yapısına etkilerine baktığımızda tablonan korkunçluğu daha somut bir şekilde ortaya çıkıyor;

Köylerin su kaynakları maden ruhsat sahasının içinde

• Maden sondaj platformları, bölgenin tarımsal can damarı olan Devrez Çayı'na ve çeltik tarlalarına kuş uçumu yalnızca 10, 50 ve 100 metre gibi korkutucu derecede yakın mesafelerde yer alıyorlar. Sunulan proje dosyasında da proje alanının Devrez Çayı'na 650 metre mesafede bulunduğu açıkça ifade ediliyor.
• Yukarı Berçin, Aşağı Berçin, Ermelik, Suluca ve Çifter köylerinin doğrudan içme suyu kaynakları proje ruhsat sahasının içinde yer alıyor.
• Tosya'daki tarım alanları ile üzüm bağlarının ana su kaynağı konumunda olan Deringöz Havzası proje nedeniyle doğrudan risk altında.
• Şirket sondaj yaptığı meralarda izin için başvuru dahi yapmamış
• Şirketin Bakanlığa sunduğu başvuru dosyasında, projenin yürütüleceği alan çevre düzeni planına göre resmi olarak "orman ve tarım alanı" şeklinde tanımlanıyor. Sondaj ve yarma işlemleri yapılabilmesi için bölgedeki ağaçların kesileceği ve bitki örtüsünün temizleneceği (tıraşlanacağı) PTD’de ifade ediliyor.

Sondaj alanları Abdullah Yaylası Tabiat Parkı’na 3,2 km uzaklıkta.

PTD’de yer alan 6 nolu haritaya göre sondaj alanları en yakın konuta sadece 35 m.

• Karaköy ve Ortalıca köyleri sınırlarında yürütülen sondajların bir kısmının mera parselleri üzerinde yapıldığı, ancak maden şirketinin Kastamonu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nden bu meraları kullanmak için hiçbir yasal mera izni almadığı ve bir talepte bulunmadığı resmi yazılarla ortaya çıkmıştı.
• Şirket dosyada "yüksek verimli tarım arazisi bulunmadığını" iddia etse de faaliyetler, 500 yıllık bir geçmişe sahip coğrafi işaretli Tosya pirincinin ekildiği çeltik alanlarına adeta bitişik.
• Sondajların yoğunlaştığı Kösdağ mevkii, zengin flora ve faunasıyla "Çorum Kargı Kösdağ Yaban Hayatı Geliştirme Sahası" ile doğrudan ekolojik bütünlük içerisinde bulunuyor.

Kastamonu'nun üçte biri maden kıskacında: Maden ruhsat sahaları milli parkları kuşatıyor

Tosya'daki Hekimhan Madencilik projesi, Kastamonu'yu bekleyen büyük tehlikenin sadece bir yüzü. Kastamonu'nun üçte biri (yaklaşık 80 bin futbol sahası büyüklüğünde, 57 bin 329 hektar alan) MAPEG tarafından ihale edilen maden ruhsatlarıyla kuşatılmış durumda. Üstelik bölgedeki projelerin %49,2'sine "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilerek denetim süreçleri by-pass ediliyor. Tosya genelinde yeni ihale edilen diğer ruhsat sahaları, çevreyi ve koruma altındaki alanları topyekûn hedef alıyor:

• Kastamonu genelindeki maden faaliyetleri incelendiğinde, bazı ruhsat sahalarının Bezirgân Barajı'na sadece 120 metre mesafede yer aldığı görülüyor.
• Bölgedeki maden ruhsat sahasının sınırları içerisinde 360 tür kayıtlı endemik bitkinin bulunduğu raporlanmış.

Doğal koruma alanlarının projelere olan uzaklıklarına bakıldığında; İhaleye çıkarılan maden sahaları; Gavur Dağı Milli Parkı’na 580 metre, Ilgaz Dağları Milli Parkı’na 700 metre, Dipsizgöl Milli Parkı’na 940 metre, Abdullah Yaylası Tabiat Parkı’na 3,2 km ve Kadınçayırı Tabiat Parkı’na ise 5 bin 970 metre gibi çok yakın mesafelerde bulunmakta. Maden sondajları bu benzersiz ekosistemleri fiilen kıskacına almış durumda.