DİSK Araştırma Merkezinin (DİSK-AR) yayımladığı Asgari Ücret Araştırması 2026, Türkiye’de asgari ücretin giderek ortalama ücrete dönüştüğünü, buna karşın işçilerin alım gücünün enflasyon ve pahalılık karşısında hızla eridiğini ortaya koydu. Rapora göre özellikle 2025 yılında asgari ücretin alım gücü kaybı 50 bin TL’yi aştı.

Araştırmaya göre, brüt asgari ücretin kişi başı gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranı 1974 yılında yüzde 80.6 düzeyindeyken, bu oran 1980 sonrası dönemde hızla geriledi ve 2025 itibarıyla yüzde 43.6 seviyesine düştü. Böylece asgari ücretin milli gelir içindeki payı, yarım yüzyılda yaklaşık 37 puan azalmış oldu.

DİSK-AR, bu gerilemeyi “asgari ücretle çalışanların göreli yoksullaşması” olarak tanımlarken, ücret artışlarının ekonomik büyümenin oldukça altında kaldığını vurguladı. Raporda, 1999, 2004 ve 2016 yıllarında asgari ücretin kişi başı GSYH’nin yüzde 60’ına kadar yükseldiği; ancak bu seviyenin kalıcı hale gelmediği belirtildi.

Açlık ve yoksulluk sınırıyla makas açılıyor

Rapora göre, 2024 ve 2025 yıllarında asgari ücretin yılda yalnızca bir kez artırılması, yüksek enflasyon koşullarında ciddi reel kayıplara yol açtı. 2025 yılı resmi enflasyonunun yüzde 33.8 düzeyinde gerçekleşmesi halinde, asgari ücretlinin yıllık enflasyon kaynaklı kaybının 7 bin 471 TL, toplam alım gücü kaybının ise 50 bin TL’yi aştığı hesaplandı.

DİSK-AR, hedef enflasyon veya gerçekleşen enflasyonun altında yapılan zamların, asgari ücretteki reel kaybı yapısal hale getirdiğini belirtti.

Araştırmada, 2025 yılı itibarıyla net asgari ücretin hem açlık hem de yoksulluk sınırının altında kaldığına dikkat çekildi. Birleşik Metal-İş Sınıf Araştırmaları Merkezi (BİSAM) verilerine göre, ekim 2025’te: açlık sınırı 26 bin 925 TL, yoksulluk sınırı 93 bin 135 TL, net asgari ücret ise 22 bin 104 TL.

Bu verilere göre asgari ücret, açlık sınırının yüzde 18, yoksulluk sınırının ise yüzde 76 altında. Raporda, 2024–2025 döneminde asgari ücretin yalnızca dört ay boyunca açlık sınırının üzerinde kalabildiği ifade edildi.

9.5 milyon işçi asgari ücretli

DİSK-AR’ın TÜİK Hanehalkı İşgücü Araştırması verilerinden yaptığı hesaplamalara göre ücretli çalışanların yüzde 46.7’si (8,36 milyon kişi) asgari ücret ve altında gelir elde ediyor. Asgari ücretin yüzde 10 fazlası ve altında çalışanların oranı yüzde 53.2 (9,5 milyon kişi). Özel sektörde çalışan işçilerin yüzde 62.5’i, asgari ücretin yüzde 20 fazlası ve altında ücret alıyor. Asgari ücretin iki katından fazla kazananların oranı yalnızca yüzde 12.7. Araştırma, bu verilerin Türkiye’de asgari ücretin istisnai bir taban ücret olmaktan çıkıp, fiilen genel ücret düzeyini belirleyen bir referans ücret haline geldiğini gösterdiğini belirtiyor.

Kadınlarda asgari ücretli oranı daha fazla

Kadınlar ve kayıt dışı çalışanlar daha düşük ücretlerde yoğunlaşıyor. Rapora göre, kadın işçilerde asgari ücretle çalışma oranı genel ortalamanın oldukça üzerinde. Kadınların yüzde 60.1’i asgari ücret ve altında. Yüzde 63.7’si asgari ücretin yüzde 5 fazlası ve altında. Asgari ücretin en fazla yüzde 10 fazlası düzeyinde gelir edenler de eklendiğinde bu oran yüzde 67.4’ü buluyor.

Kayıt dışı çalışanlarda tablo daha da ağır. Kayıt dışı çalışanların yüzde 40’ı, asgari ücretin yaklaşık yarısı (8 bin 500 TL) ve altında ücret alırken; yüzde 85.3’ü asgari ücretin yüzde 5 fazlası ve altında gelir elde ediyor.

Ortalama ücret–asgari ücret makası kapanıyor

Araştırmaya göre, 2012’de brüt asgari ücret, brüt ortalama ücretin yüzde 44’ü düzeyindeyken, 2022’de bu oran yüzde 64’e yükseldi. Aylık ortalama ücret, asgari ücretin 2012’de 2.25 katı iken 2022’de 1.56 katına geriledi. Bu durum, ücret yapısında genel bir aşağı yönlü yakınsamaya işaret ediyor.

Araştırma, toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamının ücretler üzerindeki etkisini de ortaya koydu. TÜİK Kazanç Yapısı İstatistikleri’ne göre 2023 yılında TİS kapsamı dışındaki işçilerin aylık ortalama brüt ücreti 22 bin 776 TL, TİS kapsamındaki işçilerin aylık ortalama brüt ücreti 31 bin 774 TL oldu.

Sosyal haklar dahil edildiğinde TİS kapsamındaki işçilerin aylık brüt kazancı, kapsam dışındaki işçilere göre yüzde 54 daha yüksek gerçekleşti.