Fıstık ithalatı tartışması, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki üreticilerin endişelerini artırırken Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Siirt Milletvekili Sabahat Erdoğan Sarıtaş, bölge ekonomisinin temel direklerinden olan fıstık üreticilerinin sorunlarını ve olası ithalat kararını, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’ya yönelttiği yazılı soru önergesiyle Meclis gündemine taşıdı.

Tarım ve Orman Bakanlığıyla Ticaret Bakanlığına da verilen önergede Sarıtaş, Siirt, Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır ve Batman başta olmak üzere fıstık üretiminin yapıldığı illerdeki çiftçilerin, son yıllarda artan girdi maliyetleri ve olumsuz iklim koşulları nedeniyle büyük zorluklar yaşadığını belirtti. Mazot, gübre ve ilaç fiyatlarındaki fahiş artışların üreticinin belini büktüğünü vurgulayan Sarıtaş, geçtiğimiz yıl düşük ürün fiyatları nedeniyle çiftçinin emeğinin karşılığını alamadığını ifade etti.

“Üreticiye geri dönülmez zarar”

Sarıtaş, fıstık üretiminin uzun soluklu, zahmetli ve yüksek riskli bir süreç olduğunu, çiftçilerin 4-5 yılda bir verimli hasat alabildiğini hatırlattı. Bu yapıya bir de ithalat baskısının eklenmesinin, tıpkı pamuk, buğday ve mısırda olduğu gibi fıstık bahçelerinin sökülmesine yol açacağını savundu. İthalatın, bölgedeki üreticilerin tek geçim kaynağını yok edeceğini ve Türkiye’nin stratejik bir tarım ürününü çöküşe sürükleyeceğini belirtti. Sarıtaş, ürünün büyük bölümünün hâlâ çiftçilerin elinde olduğu hasat döneminde ithalat kararı alınmasının, üreticiye geri dönülmez zararlar vereceğinin altını çizdi.

Bakan Yumaklı’ya yöneltilen sorular

Sabahat Erdoğan Sarıtaş, fıstık üreticilerini ve baklava sektörünü koruyacak, emeği boşa çıkarmayacak tedbirlerin alınması gerektiğini belirterek, Bakan İbrahim Yumaklı’ya şu soruları yöneltti:

1. Fıstık ithalatına izin verilmesi yönünde Ticaret Bakanlığı’na kimler tarafından, hangi gerekçelerle başvuru yapılmıştır?

2. Bakanlığınız, fıstık üreticilerinin temsilcileriyle, kooperatiflerle ve ziraat odalarıyla bu konuda herhangi bir istişare yapmış mıdır?

3. Fıstık ithalatının açılması hâlinde, Siirt, Antep, Urfa, Diyarbakır ve Batman’daki üreticilerin gelir kayıplarını önlemek için hangi tedbirler planlanmaktadır?

4. Türkiye’nin en önemli ihracat kalemlerinden biri olan fıstıkta, üretimi geliştirmek ve ihracat potansiyelini artırmak için Bakanlığınızın somut bir destek programı var mıdır?

5. Fıstık fiyatlarının aşırı artışının sebebi gerçekten üretici mi, yoksa aracı tüccar ve stokçular mıdır? Bu konuda herhangi bir piyasa denetimi yapılmakta mıdır?

6. İthalatın, baklava fiyatlarını gerçekten düşürüp düşürmeyeceği konusunda Bakanlığınızın bilimsel veya ekonomik bir analiz çalışması var mıdır?

Üreticiler birliklerinden ortak açıklama: İthalat değil üretici desteklenmeli

Ortak bir açıklama yayımlayan Siirt, Antep, Urfa, Batman, Diyarbakır fıstık üreticileri birliği başkanları ise düzenlemeyi “üreticiye son darbe" olarak değerlendirdi. İthalat talebinin baklava üreticilerinden geldiği belirtilen açıklamada, “Bir kilo baklavada 150 gram fıstık kullanılmasına rağmen, fiyat artışının faturası üreticiye kesiliyor” denildi. Üreticiler, artan girdi maliyetleri ve geçen yıl yaşanan fiyat düşüşleri nedeniyle zaten zor durumda olduklarını, ithalatın mevcut fıstık bahçelerinin dahi sökülmesine yol açabileceğini ifade ederek: “Bakanlık üreticilerle istişare etmeden karar almıştır. Bu yanlıştan dönülmelidir. Çözüm ithalat değil, çiftçiye daha fazla destek verilmesidir” dediler.

Ne olmuştu?

Türkiye İran ve ABD’den fıstık ithalatına gümrük vergisini sıfırlayan yeni bir düzenlemeye gitmiş, bu düzenlemenin ana gerekçesi olarak yurt içinde artan fıstık fiyatlarını düşürmek ve özellikle baklava, helva gibi ürünlerin maliyetini stabilize etmek olarak gösterilmişti. Ancak bu adım, fıstık üreticileri ve ziraat odaları tarafından tepkiyle karşılandı. Siirt, Antep ve Şanlıurfa gibi fıstık üretiminin yoğun olduğu bölgelerdeki üreticiler, bu kararın yerli üretimi baltalayacağını dile getirirken, bu kararın, fıstık fiyatlarını dibe çekeceği ve üreticinin emeğinin karşılığını alamamasına yol açacağı belirtti. Baklava üreticileri ve ihracatçılar birliği ise fıstık fiyatlarının aşırı yükselmesi nedeniyle maliyetlerinin çok arttığını ve ithalatın kendilerini rahatlatacağını ifade ediyor. Buna karşılık, çiftçi birlikleri ve kitle örgütleri kısa vadeli fiyat düşüşü için uzun vadeli stratejik bir ürünün feda edileceğini savunuyor.