Bisküvi, gofret, çikolata gibi ürünlerin üretildiği ETİ ile Türk-İş’e bağlı Tekgıda-İş arasında yürütülen toplu iş sözleşmesi görüşmelerinin beşinci oturumu 3 Haziran Salı günü yapılacak. Hazırladığı ilk taslakta seyyanen 45 bin TL, kıdem yılı başına da 1500 TL zam isteyen Tekgıda-İş, dördüncü oturumda taleplerini seyyanen zam 39 bin 500 TL’ye, kıdem yılı farkını ise 1250 TL’ye düşürdü. ETİ patronu ise 5 yıllık işçiler için 5 bin 500 TL, 5 yılın üstündeki işçiler için 6 bin 600 TL dayatıyor.

Türkiye’nin en büyük 25. sanayi kuruluşu olan ETİ’de ücretleri yoksulluk sınırını dahi bulmayan işçiler insanca yaşayacak ücret talep ediyor. Tekgıda-İş’e de “Onayımız alınmadan sözleşme imzalanmasın” diyen işçiler, gerektiği takdirde eylemlere başlanmasını istiyor.

Üretimden satışlar katlandı

Geçtiğimiz günlerde İstanbul Sanayi Odasının (İSO) açıkladığı Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşu listesinde, geçen seneye göre 9 basamak birden ilerleyerek 25. sıraya yerleşen ETİ, büyük sermaye grupları gibi kârına kâr eklemişken, son sözleşmeden bu yana ücretleri hızla eriyen işçilere ise yoksulluk sınırının altında bir ücreti reva görüyor.

2022 yılında üretimden satışları 18,9 milyar TL seviyesinde olan ETİ, 2023 yılında üretimden net satışlarını 33,46 milyar TL’ye, 2024 yılında ise 55,18 milyar TL’ye yükseltti. Şirket üretimden net satış gelirini 2022’den 2023 yılına yüzde 77, 2023 yılından 2024’e ise yüzde 64 oranında arttırdı. Dolar bazına çevrilip enflasyon uygulandığında ise ETİ’nin son 3 yılda reel olarak elde ettiği üretimden net satış geliri 172,3 milyar TL.

İşçiye düşen pay 6,41

Şirketin gelirlerini arttırdığı bu dönemde yurtiçi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) 2022-2023 aralık ayları arasında yüzde 44, 2023-2024 yılları aralık ayları arasında ise yüzde 28,52 seviyesindeydi. Yani ETİ, her iki dönemde de gelirlerini üretici girdi fiyatlarındaki artışın neredeyse iki katı oranında arttırdı.

Yaklaşık 5 bin 800 işçinin çalıştığı ETİ’de özellikle kıdem yılı düşük olan işçilerin ücretlerinin asgari ücret seviyesine çok yakın olmasından şikayet ediliyor. İşçiler ortalama ücretlerin 33 bin lira olduğunu ifade ederken bu, ETİ işçilerinin 2024 yılında 55,18 milyar TL’lik üretimden satış gelirinden aldığı payın sadece yüzde 6i41 seviyesinde olduğunu gösteriyor.

Gelirler arttı, vergiler düştü

Şirket 2019 yılında 108,9, 2020’de 92, 2021’de 132,96, 2022’de 299,4, 2023 yılında 790,26, 2024’te ise 631,58 milyon TL kurumlar vergisi ödedi. İSO verilerine göre şirketin gelirleri 2023 yılından 2024’e kadar yüzde 64 artarken ödediği vergi düştü. ETİ Makine Sanayi AŞ ise bu 5 yılda 2022 yılı hariç hiç vergi ödemedi. ETİ Gıda, 2023’te toplam beş farklı yatırımına teşvik aldı. 2024 ve 2025 yılında aldığı teşvikler kamuoyu ile paylaşılmadı. 2017 ila 2023 yılları arasında aldığı teşviklerin bugünkü reel değeri ise 106,65 milyon TL. Şirket hâlâ 2021, 2022 ve 2023 yılında aldığı teşviklerle sigorta primi işveren hissesi ve farklı yüzdeliklerle vergi indirimlerinden yararlanıyor.

‘Onayımız olmadan sözleşme imzalanmasın’

ETİ işçilerine sözleşmeden beklentilerini sorduğumuzda ise işçilerden gelen ortak tepki, “Bu sendikadan bir beklentimiz yok, bunlar işçilerin haklarını savunmazlar” şeklinde. Bir işçi “Bugün fabrikada gizli oylama usulü ile bir anket yapılsa ve ‘Tekgıda-İş’ten memnun musunuz’ diye sorulsa yüzde 99 oranında hayır oyu verileceğini düşünüyorum” ifadelerini kullanıyor.

Sözleşme öncesi Tekgıda-İş’le Aroma patronu arasında yapılan ‘ön mutabakat’ nedeniyle işçilerin iki gün iş bıraktığı Bursa’daki Aroma Fabrikasındaki gelişmeleri de takip ettiklerini aktaran işçi şunları söylüyor: “Aroma’daki işçi kardeşlerimiz zor olanı yaptı. İşçinin iradesini tanımayan sendikaya bir ders verdiler. Sonrasında sendikanın yaptığı açıklamayı da okudum. Bu sarı değil sapsarı olmuş dedim.”

“Bizim sosyal hayatımız bitti” diyen bir işçi ise şöyle devam ediyor: “Market, pazar, kasap el yakıyor. Havalar güzelleşti, daha bir kez bile ailecek pikniğe gidemedik. Önümüz bayram, ne bayramlık bir kıyafet alabiliyoruz ne kurbanlık alabiliyoruz. Bayramlar artık bizler için bayram olmaktan çıktı. Ücretlerimiz asgari ücretin biraz üstü. Ben buradan işverene ve sendikacılara sesleniyorum, sizlere bu maaşı verelim, bir ay geçinin. Ondan sonra bize vereceğiniz ücreti tekrar düşünün. Çok açık bir şey var, aldığımız ücretlerle geçinilmiyor.”

Ürettikleri ürünleri almakta dahi zorlandıklarını dile getiren bir başka işçi de “Şaka yaptığımız düşünülmesin, en ucuzu 25 TL olmuş piyasada. O kadar çok masrafımız var ki sıra abur cubura gelemiyor. Enflasyon bu kadar yüksekken bizim paramız pul olmuş. Ne gönlümüzce gezebiliyoruz ne gönlümüzce yiyebiliyoruz. Ama hiç durmadan üretim yapıyoruz, fazla mesaiye kalın dendiğinde itiraz edemiyoruz. Fabrikada bütün fazla mesailer zorunlu. Kalmazsan zaten hemen mobbing başlar. Biz kimseden sadaka istemiyoruz, sadece hakkımız olanı istiyoruz” diyor. İSO 500 listesinde ETİ’nin 9 basamak yükseldiğini hatırlattığımızda ise “ETİ yükseldi biz işçiler alçaldık” diyor.

ETİ işçisi bir yandan patron ve üretim baskısı ile mücadele ederken bir yandan da sendikacılara, “Bizim taleplerimizi ciddiye al, bize sormadan, onayımız olmadan TİS’i imzalama” çağrısı yapıyor. Sendikalı olmanın yetmediğini vurgulayan işçiler bir araya gelip başka bir mücadelenin de yollarını arıyorlar. İşçiler kaderlerini ne patronun ne de sendikacıların insafına bırakmak istiyor.