Teknolojik dönüşümün çalışma hayatını ve insan kimliğini kökten sarsmaya başladığı günümüzde, Tolga Mırmırık, BirGün gaztesinde kaleme aldığı köşe yazısında modern insanın "üretkenlik" ile kurduğu bağı masaya yatırıyor. Mırmırık, yapay zekânın sadece işlevsel değil, varoluşsal bir meydan okuma olduğunu belirterek, "300.000 yıllık varoluşsal kimlik krizinin teknolojik finali yaklaşıyor" uyarısında bulunuyor.

"Çalışıyorum, O Halde Varım"

Mırmırık, Descartes’ın ünlü "Düşünüyorum, o halde varım" aforizmasının günümüzde sessizce "Çalışıyorum, o halde varım" şeklinde güncellendiğine dikkat çekiyor. Yazar, modern insanın kimliğini üretkenliği ile eşitlediğini savunarak şu tespiti yapıyor: "Biri sizi tanıtmak istediğinde ilk sorduğu şey 'Ne yapıyorsunuz?' oluyor, 'Nasıl yaşarsınız?' değil. Bu iki soru aynı değil; biri varlığınızı talep ediyor, diğeri işlevinizi."

Yapay zekânın; tekrar eden görevlerden sonra strateji ve yaratıcılık gerektiren alanlara da el atmasıyla birlikte, insanın bu "işlevsel kimliği" ciddi bir tehdit altına giriyor. Mırmırık, bu noktada kritik bir soruyu gündeme getiriyor: "Peki, bu süreç tamamlandığında, insan kimliğinin üretkenliğe dayanan bölümü ne olacak? Biyografiler boşalsın mı, yoksa yeniden dolsun mu ve ne ile?"

Aristoteles'in "Boş Zaman" Paradoksu

Antik Yunan’da "skhole" (zorunlu üretkenlikten arınmış, düşünmeye ayrılmış boş zaman) kavramına değinen Mırmırık, Aristoteles’in bu idealini hatırlatıyor. Ancak teknolojinin "sıradan işleri yapay zekâ yapsın, insanlar yüce şeylere odaklansın" vaadinin pratik bir açmazı olduğunu vurguluyor:

"Bu özgürlüğün ekonomik gelirini kim alacak? Herkes gerçekten 'skhole' yaşayabilecek mi, yoksa bazıları köle rolünü üstlenmeye devam mı edecek? Ve en can alıcısı: Özgürlüğü anlamlandırma kapasitemiz bu hızda mı gelişiyor?"

Çaba, Anlamın Ham Maddesidir

Psikolojik açıdan insan refahının yeterlilik, özerklik ve anlamlı bağlılıklara dayandığını belirten Mırmırık, çabanın "anlamın ham maddesi" olduğunu savunuyor. Yazar, yapay zekâ tarafından kolaylaştırılan süreçlerin, insanın psikolojik sağlığı üzerindeki olumsuz etkisini şöyle açıklıyor: "Bedavaya gelen bir şey, psikolojik olarak kazanılmış gibi hissettirmiyor. Sarp bir yamaca tırmanıp zirveye ulaşan biriyle helikopterle bırakılan birinin ölçütleri, aynı manzarayı farklı yaşaması bunu iyi anlatıyor. Yapay zekâ bir tür sürekli açık helikopter servisi."

Sisifos'un Yeni Sınavı

Yazısını Albert Camus’nun Sisifos efsanesi üzerinden nihayete erdiren Mırmırık, teknolojinin insanı ilk kez "üretmek zorunda olmadığında ne yapacağı" sorusuyla baş başa bıraktığını belirtiyor. Camus’nun Sisifos’u kendi kayasına sahipti; ancak günümüz insanı için durum daha belirsiz:

"Belki yapay zekânın en beklenmedik hediyesi şu olacak: İnsanlığı ilk defa, 'Üretmek zorunda değiliz, peki neden üretiriz?' sorusunu ciddiye alarak sormaya zorlamak. Sisifos belki de ilk defa kayasına bakarak şunu sorabilecek: 'Ben bunu istediğim için mi taşıyorum?'"

Mırmırık’a göre, bu sorunun cevabı taşınan kayanın kendisinden çok daha önemli bir dönüm noktasını temsil ediyor.